Chia động từ tiếng Nhật trông có vẻ đồ sộ, nhưng thực ra rất gọn. Chỉ có ba nhóm động từ, và một trong số đó có đúng hai động từ. Khi bạn đã xếp được một động từ vào đúng nhóm và lập được gốc của nó, mọi thể bạn sẽ cần đến (lịch sự, quá khứ, phủ định, thể て, khả năng, bị động, sai khiến) đều được tạo ra từ cùng một vài quy tắc. Dưới đây là toàn bộ hệ thống, gói gọn trong một bài.
Nếu bạn chưa quen với khái niệm “chia động từ”: tiếng Việt không chia động từ. Chúng ta thêm những từ như “đã”, “không”, “muốn” vào trước động từ, còn bản thân động từ “ăn” thì giữ nguyên. Tiếng Nhật làm theo cách khác: những ý đó được gắn vào đuôi động từ, nên đuôi động từ thay đổi. 食べる là “ăn”, 食べた là “đã ăn”, 食べない là “không ăn”, 食べたい là “muốn ăn”. “Chia động từ” chính là việc biến đổi phần đuôi ấy theo quy tắc. Giáo trình ở Việt Nam thường gọi ba nhóm động từ là nhóm I, II, III; bài này viết là nhóm 1, 2, 3.
Phần khó duy nhất
Phân biệt nhóm 1 với nhóm 2. Mọi bước sau đó đều là thao tác máy móc. Người học gặp khó với việc chia động từ gần như luôn vướng ở khâu nhận diện nhóm, chứ không phải ở khâu chia, nên đó là chỗ bạn nên dồn công sức.
Ba nhóm động từ
Nhóm 1 — 五段 / động từ う (phần lớn động từ)
Thể từ điển kết thúc bằng một âm bất kỳ thuộc cột う: う つ る く ぐ ぬ ぶ む す.
買う · 待つ · 取る · 書く · 泳ぐ · 死ぬ · 遊ぶ · 読む · 話す
Nhóm 2 — 一段 / động từ る (nhóm dễ chia)
Kết thúc bằng る, và âm đứng trước る thuộc cột い hoặc cột え (âm -i hoặc -e). Bỏ る rồi thêm đuôi, thế là xong.
食べる · 見る · 起きる · 教える · 寝る
Nhóm 3 — bất quy tắc (tổng cộng hai động từ)
する (làm) · 来る (đến). Học thuộc hai động từ này là xong, dùng mãi về sau.
Cái bẫy của động từ đuôi る
Động từ kết thúc bằng る không mặc nhiên thuộc nhóm 2. Hãy xem âm đứng trước る:
- 食べる — べ là âm cột え → Nhóm 2
- 取る — と là âm cột お → Nhóm 1
- 帰る — âm cột え nhưng vẫn là nhóm 1. Đây là ngoại lệ thật sự, và 入る, 走る, 知る, 切る, 要る cũng vậy, chỉ khác là mang âm cột い. Những động từ thường gặp kiểu này chỉ là một danh sách ngắn: hãy học chúng thành một bộ.
Gốc ます: điểm xuất phát chung
Gần như mọi thể lịch sự và mẫu ghép đều được tạo từ gốc ます (động từ thể ます bỏ đuôi ます), nên đây là phép biến đổi đáng luyện nhất, cho đến khi nó thành phản xạ.
- Nhóm 1: chuyển âm cuối từ cột う sang âm cột い tương ứng. 読む → 読み, 書く → 書き, 話す → 話し.
- Nhóm 2: bỏ る. 食べる → 食べ, 見る → 見.
- Nhóm 3: する → し, 来る → 来.
Từ gốc đó, bạn thêm ます (lịch sự), ました (quá khứ lịch sự), ません (phủ định lịch sự), たい (muốn làm gì), ながら (vừa… vừa…), やすい / にくい (dễ / khó làm gì), và còn nhiều nữa.
LenGaki có 445 mẫu ngữ pháp từ N5 đến N2, mỗi mẫu đều có cấu trúc, câu ví dụ được giải thích cụ thể và phần phân tích từng trợ từ trong câu.
Xem thư viện tra cứu ngữ phápThể て, và vì sao nó là cửa ngõ
Thể て là thể được dùng nhiều nhất trong tiếng Nhật. Nó dùng để nối các vế câu, diễn tả hành động đang diễn ra, nhờ vả và cho phép. Với nhóm 2 và nhóm 3 thì rất đơn giản; riêng nhóm 1 có các biến âm dưới đây, và chúng đáng được luyện cho đến khi thành phản xạ.
| Đuôi | Biến thành | Ví dụ | Thể た |
|---|---|---|---|
| う · つ · る | って | 買う → 買って | 買った |
| む · ぶ · ぬ | んで | 読む → 読んで | 読んだ |
| く | いて | 書く → 書いて | 書いた |
| ぐ | いで | 泳ぐ → 泳いで | 泳いだ |
| す | して | 話す → 話して | 話した |
| 行く (ngoại lệ) | 行って | 行く → 行って | 行った |
Bài học tặng kèm
Thể た theo đúng y các quy tắc của thể て: chỉ cần đổi て→た và で→だ. Vì vậy, học xong thể て là bạn có luôn thì quá khứ ở thể thường mà không tốn thêm chút công sức nào, và quá khứ thể thường chính là dạng mà các mẫu N4 như 〜たら, 〜たことがある và 〜たほうがいい gắn vào.
Bảng tổng hợp các thể
Lấy ví dụ với 読む (nhóm 1), 食べる (nhóm 2) và する (nhóm 3):
| Thể | 読む | 食べる | する | Cấp độ |
|---|---|---|---|---|
| Lịch sự ます | 読みます | 食べます | します | N5 |
| Quá khứ lịch sự | 読みました | 食べました | しました | N5 |
| Phủ định lịch sự | 読みません | 食べません | しません | N5 |
| Thể て | 読んで | 食べて | して | N5 |
| Quá khứ thường た | 読んだ | 食べた | した | N5 |
| Phủ định thường ない | 読まない | 食べない | しない | N5 |
| Muốn làm たい | 読みたい | 食べたい | したい | N5 |
| Thể khả năng | 読める | 食べられる | できる | N4 |
| Thể ý chí | 読もう | 食べよう | しよう | N4 |
| Thể bị động | 読まれる | 食べられる | される | N4 |
| Thể sai khiến | 読ませる | 食べさせる | させる | N4 |
| Điều kiện ば | 読めば | 食べれば | すれば | N4 |
| Thể mệnh lệnh | 読め | 食べろ | しろ | N4 |
Khi thể khả năng trùng với thể bị động
Bạn để ý sẽ thấy thể khả năng và thể bị động của nhóm 2 giống hệt nhau: 食べられる vừa có nghĩa “ăn được” vừa có nghĩa “bị ăn”. Đây không phải lỗi in trong sách của bạn. Tiếng Nhật phân biệt hai nghĩa này nhờ ngữ cảnh và trợ từ.
- Khả năng: 私はさしみが食べられる。(Tôi ăn được sashimi.) — tân ngữ thường đi với が.
- Bị động: さしみは猫に食べられた。(Sashimi đã bị con mèo ăn mất.) — trong câu có tác nhân (chủ thể thực hiện hành động), được đánh dấu bằng に.
Trong văn nói thân mật, người Nhật ngày càng hay rút gọn thể khả năng thành 食べれる để tránh nhầm lẫn. Cách nói này rất phổ biến, nghe tự nhiên, nhưng vẫn bị coi là sai trong JLPT. Vì vậy, hãy nhận ra nó khi nghe, nhưng đừng viết như thế.
Luyện tập thế nào để chia động từ thành phản xạ
Chia động từ là một kỹ năng phản xạ, không phải kiến thức. Mục tiêu không phải là ngồi suy ra được, mà là không cần phải suy nữa.
- Luyện nhận diện nhóm trước tiên. Lấy 50 động từ và chỉ xếp chúng vào nhóm. Không chia gì cả. Tốc độ quan trọng hơn sự cẩn thận.
- Mỗi lần một phép biến đổi, áp dụng cho thật nhiều động từ. Chuyển hai mươi động từ sang thể て hiệu quả hơn đem một động từ chia qua hai mươi thể, vì bạn đang luyện quy tắc chứ không phải luyện từ.
- Đọc to thành tiếng. Các biến âm (んで, いて, って) là thứ miệng bạn phải quen. Đọc thầm chỉ luyện khả năng nhận ra, còn khả năng nói ra thì không được luyện chút nào.
- Rồi dùng chúng trong câu. Mỗi thể một câu thật. Chính bước này biến bài luyện thành ngôn ngữ.
LenGaki gắn từ loại cho mọi động từ, nên bạn có thể lọc danh sách từ vựng để chỉ còn động từ và luyện nhận diện nhóm với các từ thật từ N5 đến N1.
Lấy danh sách động từHọc ngữ pháp tiếng Nhật trên LenGaki
Toàn bộ nội dung trong trang này đều có sẵn để học
- 7.788 từ vựng JLPT, từ N5 đến N1, kèm cách đọc và âm thanh (N5 miễn phí)
- 2.057 chữ Kanji kèm âm On, âm Kun và luyện thứ tự nét
- 445 mẫu ngữ pháp kèm ví dụ và so sánh các mẫu dễ nhầm
- Đề thi thử N5 và N4 đầy đủ, có tính giờ, kèm bài nghe thật (bộ đề N5 số 1 và 2 miễn phí)

Tải ứng dụng Android
XP, chuỗi ngày học và lộ trình của bạn được đồng bộ giữa trang web này và ứng dụng, nơi có thêm tính năng học ngoại tuyến và tiện ích màn hình chính trên điện thoại.
Xem ứng dụng ›Tóm lại
Ba nhóm, trong đó một nhóm chỉ có hai động từ. Một gốc tạo ra hầu hết các thể lịch sự. Một bộ biến âm tạo ra cả thể て lẫn thì quá khứ. Mọi thứ từ N4 trở lên đều dựa vào thể thường, và bạn có sẵn thể thường nhờ chính các quy tắc của thể て. Đây là một hệ thống nhỏ, nơi luyện đi luyện lại mang lại hiệu quả hơn hẳn ngồi nghiên cứu: hãy luyện nhận diện nhóm đến mức nhìn là biết ngay, phần còn lại sẽ tự đến.



